A Scanner Darkly
Philip K. Dick

Kitap tanıtımı yapmak, bir albüm, bir film tanıtmaktan çok daha zor sanırım, önümdeki kitabı nasıl tanıtıcağıma, neler yazacağıma ilişkin hiçbir fikrim olmamasıyla bu gerçeği de zor yoldan öğrenmiş oluyorum ben de. Sonuçta kitap okumak için bir albüm dinlemeye, film izlemeye nispeten daha çok zaman ve daha çok dikkat ayırılmakta; yazarın da bu dikkat sayesinde daha çok şey ifade edebilmesi, daha çok şey yaratıp sunabilmesi mümkün olmasıyla kitaplar çok boyutluluk özelliğine daha fazla sahip olmaktalar. Haliyle bir kitabı hakkıyla tanıtmak, özellikle bu denli çok boyuta sahip iyi bir kitabı tanıtmak, tanıtmaya gayret eden kişiye oldukça fazla ter döktürme potansiyeline sahip (işin ter kısmı temmuz sıcaklarından da kaynaklanıyor olabilir gerçi =) ).

Bu romanı yazmak da, okumak da kalbimi burktu… Onun bir başyapıt olduğuna inanıyorum. Sanıyorum bu benim yazacağım tek başyapıt. Komik bölümleri, yazılmış olanların en komikleri, üzücü bölümleri ise tüm yazılanların en üzücüleriydi ve hepsi aynı kitapta toplandı.

Kitabın başında Philip K.(Kindred) Dick (PKD) böyle tanıtıyor eserini. Roman PKD’nin genelde üzerinde kafa yorduğu gerçekliğin ne olduğu; insanı tanımlayan, insanı insan yapan şeyleri; algıları ve algıların gerçekliğini doğrudan konu almıyor olmasına rağmen, yazar büyük bir cürretkarlıkla kendi çizgisinin böylesine dışında bir romanını kendi başyapıtı olarak ilan edebiliyor. Pek çok PKDseverin itiraz edebileceği böyle bir ifadeyi belki de kendi ve sevdiklerinin yaşadıklarını, kendi gerçekliklerini etkileyici bir biçimde çözümlediği için bu kadar emin bir şekilde dile getirebiliyor yazar. Kendisi de uyuşturucuyla içiçe bir yaşam sürmüş olan PKD, yaşadıkları suni gerçekliği, bu gerçekliğin doğasını, içerisindekilerin paranoyasını, yavaş yavaş bedenen olmasa bile ruhsal anlamda ölüyor, karakterlerinin, kişiliklerinin belirsizleşiyor olmalarını hiçbir ahlaki doğru önermeden, ders vermeye çalışmadan anlatmış. PKD’nin romanın sonunda belirttiği gibi Karanlığı Taramak her bir satırı, her bir cümlesiyle yazarın bu şekilde ölüşlerine tanık olduğu arkadaşlarına adanmış. Roman başka hiçbir şeyiyle olmasa bile sırf taşıdığı hüzünle dahi okuyucu etkileyebiliyor; özellikle benzer yaşamları, benzer şeyleri bir yerinden görmüş, tecrübe etmişseniz. Yazar kitabın sonundaki notta bu adanmışlığı şöyle anlatmakta:

Bu, yaptıkları için çok fazla cezalandırılan bazı insanları anlatan bir romandı. Onlar iyi vakit geçirmek istiyorlardı, ama sokakta oynayan çocuklar gibiydiler; arkadaşlarının birbiri ardısıra öldürüldüğünü - ezildiklerini, sakatlandıklarını, mahvedildiklerini - görebiliyor, ama yine de oynamaya devam ediyorlardı. Hepimiz belli bir süre gerçekten çok mutluyduk, zamanımızı çalışıp didinmekle değil, sırf gevezelik ve oyunla geçiriyorduk. Ama bu fena halde kısa bir zamandı, ve arkasından gelen ceza inanılır gibi değildi; gördüğümüz zaman bile inanamadık ona.
…
Uyuşturucu kullanımı bir hastalık değildir, bir karardır. Tıpkı giden bir otomobilin önüne atlama kararı gibi. Buna hastalık değil, yargılama kusuru denir. Bir grup insan bunu yapmaya başladığında, bu sosyal bir yanlıştır, bir yaşama biçimidir. Bu yaşam biçiminde parola şudur: “Şimdi mutlu ol, çünkü yarın ölüyor olacaksın.” Ama ölüm kısmı neredeyse hemen başlar, ve mutluluk bir anıdan ibarettir. Bu haliyle bu iş, sadece sıradan insan varlığının hızlandırılmış, yoğunlaştırılmış bir şeklidir.  Sizin yaşam biçiminizden bir farkı yoktur, sadece daha hızlı gelip geçer. Her şey yıllar yerine günler, haftalar veya aylar içinde olup biter.

Romanın konusuna gelmek gerekirse, onu da kitabın arkasından, altıkırkbeş yayının yazdığı tanıtım yazısından aynen aktarıyorum.

Sanırım bu benim başyapıtım diyor Dick kitabın hemen başında. Yanılıyor olabilir, intikam lezzetli bir şeydir. Kitabın içeriğiyle ilgili merak uyandıran Amerikan tarzı bir cümle grubu oluşturmak gerekirse: Karanlığın içinde bir adam, karanlığın içinde bir başka adamın peşinde. Gizli ajan Fred, Arctor isimli bir D Maddesi bağımlısını izlemekle görevlendiriliyor. Buraya kadar her şey yolunda, tek sorun Fred ve Arctor’un aynı kişi olmasında…

Fred’in içinde yer aldığı organizasyon uyuşturucu dağıtıcılarının peşinden giden, onları yakalamak için aralarına karışan ajanların oluşturduğu bir kurum. Ancak ajanların kimliklerinin saklı kalabilmesi, uyuşturucu satıcılarından kimliklerini gizleyebilmeleri için organizasyon içerisinde herkes karma elbise denilen bir elbiseyi giymekte, görünüşünü ve sesini tamamen anonimleştiren bu teknolojiyle ajanlar diğer ajanların kimliklerini öğrenememekteler. Fred iken görüntüsü, sesi olmayan ana karakter, Arctor olduğunda bir görüntüye sahip olabiliyor ancak. Kendisini takip etmekle görevlendirildiğinde, görevi verenler Fred ile Arctor’un aynı kişi olduğunu da bilmiyorlar dolayısıyla. Karakter ve karakter çözümlemesi üzerine konuşmak gerekirse, Fred-Arctor karakteri gördüğüm en dikkat çeken karakterlerden biri. Karakter çözümlemesini olaylar, konuşmalar sırasında da görebiliyorken, gerek iki karakterin fiziki olarak da ayrı olması, gerekse uyuşturucunun etkisiyle gerçek anlamda da bu iki karakterin birbirinden çözümlenmiş oluşu metne ve konu anlatımına oldukça zenginlik katmış.

Yazıyı bitirirken, PKD’den yaptığım alıntılar ilginizi çektiyse bu kitabı mutlaka edinmenizi tavsiye ettiğimi söylemek isterim. Bu konuyla ilgili pek çok kitap olmasına rağmen gerçekliği, çözümlemeleri ve konuya kattığı derinlik ile Karanlığı Taramak oldukça öne çıkıyor, bu anlamda da bir başyapıt niteliği kazanıyor bir yerde.  Türkçeye Altıkırkbeş Yayıncılık tarafından çevrilen roman, ismi dışında oldukça iyi bir şekilde tercüme edilmiş.

Yazar:
Philip K(indred) Dick (1928, Chicago - 1982, Santa Ana, California)
Gençliğinde uzun süre radyo ve müzik ortamında çalışan PKD, 1950′den başlayarak roman ve öyküler yazdı. Yapıtlarında duyularımızın gerçekliğini kuşkuyla karşılamamıza yol açan iç içe geçmiş öznel evrenler kurdu. Tüm yapıtlarında gerçek nedir sorusuyla uğraştı. Ona göre, içinde yaşadığı sistem, insana doğruluğu sorgulanabilir pek çok sözde gerçekler sunar. Bu sözde gerçekler de sonunda gerçek olmayan insanlar yaratacaktır

Pek çok eleştirmene göre, bilim kurgunun en iyi isimleri arasında zirveye oynayan Philip K. Dick, Altıkırkbeş Yayın’ın sevdiği ve saydığı dostları arasındadır; kısa bir süre içinde birkaç PKD metni daha yayınlanacaktır
(Not: Biyografi kitaptan alınmıştır.)

Linkler:
http://www.philipkdick.com/
http://www.philipkdickfans.com/
http://www.altikirkbes.com.tr/index.asp?ProID=137

Tags: bilim kurgu, roman