Faust (1994)
Faust gibi bir eserin uyarlamasını yapmak kolay olmasa gerek. Son halini alması onlarca yıl süren eser, hem bu süre içerisinde Goethe’nin değişen edebi ve felsefi yönelimlerini içermesiyle, hem de bir insanın bütün bir hayatını, hayatındaki arayışlarını, sorunlarını, dileklerini, arzularını konu etmesiyle neresinden bakıp, nasıl başlarsanız başlayın derlenmesi, toparlanması zor olan bir öykü. Zamanında alman edebiyatı hocamın söylediği şekilde yaşam ansiklopedisi bile denilebilir hatta Faust’a. Öyle ki kendisi bir insanın hangi sorunla boğuşursa boğuşsun, kafasında hangi konularda karar vermeye çalışırsa çalışsın, hangi dertlere sahip olursa olsun bunun Faust’ta yer aldığını dahi iddia etmişti.
İçeriği böylesine dolu olan orjinal eserin filmini yaparken Jan Svankmajer de aynı konu ve anlatım tekniği bolluğu, altmetin yoğunluğuyla karşılık vermeyi tercih etmiş. Öyle ki hayal etsem, benim için kutsallık mertebesinde olan Faust’un hakkını verecek bir film uyarlamasını düşünemeyecek olan ben bile filmdeki yaratıcılık bolluğu karşısında tam anlamıyla ekrana kilitlendim filmi izlerken. Aynı zamanda heykeltraş, kukla ustası ve ressam da olan Svankmajer, Faust’u yaparken diğer animasyon filmlerinde de yaptığı gibi bütün bu birikimlerini, yeteneklerini kullanmış; sonuçta ortaya tek kelimeyle büyüleyici bir anlatıma sahip sahneler ortaya çıkarmış. Sanatsal anlatım tekniklerinin kullanıldığı sıradan bir filmde, bir sahnede konunun anlatımına katkıda bulunan öğe sayısı oldukça sınırlıken, Faust’ta bu konuda inanılmaz bir bolluk, bu bolluğun anlamını yitirmeden izleyiciye ulaşabilmesini sağlayacak sadelik hiçbir sahnede eksik olmuyor. Şahsen CNBCe’de filmi ilk kez gördüğümde neredeyse hipnotize olmuş haldeydim, anlatılan hikayeyi zenginleştirmesi açısından Svankmajer’in teknikleri gerçekten oldukça başarılı, Kafka’yı andırır bir özenle öykünün bir parçası haline getirilmeyi başarmışlar.
Bugünün Prag’ında geçen film, şehir metrosundan çıkan bir adamın eline bir harita tutuşturulmasıyla başlıyor. O günün akşamında karakterin yaşadıklarının ardından ertesi sabah harita işaretli yere gitmeye karar veren ana karakterimiz, bulduğu yıkık dökük tiyatro binasında Faust öyküsüyle tanışmasıyla kendi öyküsüne ilk adımı atmış oluyor.
Yönetmen:
Jan Svankmajer
Aşağıdaki bilgileri ekşisözlükten aldım, yönetmenin verdiği, Türkçe’ye çevrilmiş bir ropörtajı okumak için gene aynı entrye göz atabilirsiniz.
* 1934 çek cumhuriyeti (o zmanlar çekoslavakya idi) doğumlu. ne gariptir ki doğduğu yıl, surrealizm, prag’a ithal olmuştur.
* prag güzel sanalar fakültesi kukla tiyatrosu bölümü mezunu.
* ülkesinde 8 ayrı politik rejim gördü.
* filmleri asla unutulmayacak bir zenginlik ve teknik harmoni içermekte. bunlardan bazıları, real time ve animasyon kukla gösterileri, kolajlar, çizim animasyonlar, çamur animasyonlar, stop motion animasyonlar ve düşlerdir.
* 20 saniye ile 120 dakika arasında yaklaşık 30 film çekmiştir. bunların 4 tanesi uzun ve diğerleri kısa metrajlıdır. uzun metrajlı filmlerinin isimleri; alice, zevk komplocuları, faust ve
otesanek’tir.
* svankmajer’in filmlerini izlerken bir sembol ve bir de surrealist sözlüğü kesinlikle koşuldur. aksi taktirde izlediğinizin gerçekliğine inanmanız için kendi vücudunuza dokunmanız gerebilir.
* balık, bebek, toplu iğne, tükürük, anahtar, dolap, taş, kürk, dil, çorba, çamur, dışkı, en takkın olduğu objelerdir.
* svankmajer’in filmlerini bulmanın iki yolu vardır. birincisi, avrupa gezici film festivalini beklemek, diğeri ise prague gambra sanat galerisi’nden (prague surrealist grubunun toplandığı galeri) onun filmlerini 600 kron karşılığında istemektir. birincisinin garantisi yoktur; ikincisi garantilidir.
* sonradan ticari olmayı seçmiş çek yönetmen milos forman onun hakkında şöyle demiştir: bunuel + disney = svankmajer”
* 14 yıl ve 20 film sonra, san francisco uluslararası film festivalinde onur ödülüne layık görülmüştür. ne hikmetse, diğer ödüllerini de san francisco’da düzenlenen diğer yarışmalardan kazanmıştır ve orada, bir zamanlar ispanya’dan amerika’ya göçmüş olan salvador dali gibi karşılanmıştır.
* jan svankmajer, eşi eva svankmajerova (surrealist ressam) ile halen prag’ta yaşamakta ve arada bana laf yetiştirmektedir.
Filmografi:
Uzun metraj filmleri:
- Alice (Něco z Alenky) (1988)
- Faust (Lekce Faust) (1994)
- Conspirators of Pleasure (Spiklenci slasti) (1996)
- Little Otik (Otesánek) (2000)
- Lunacy (Šílení) (2005)
- Surviving Life (Theory and Practice) (2008)
Otuza yakın kısa filminin listesi için yönetmenin wikipedia sayfasına göz atabilirsiniz.
Videolar:
Svankmajer belgeseli: Bölüm 1, Bölüm 2, Bölüm 3
Filmden sahneler: 1 2 3 (filmi izleyecekseniz linklerdeki videolarla çok fazla zaman geçirmemenizi tavsiye ederim.)
Linkler:
IMDb sayfası
Tags: Animasyon, Fantezi, Film, Sürrealizm
