“Biz halkın öz bilincine sonuna kadar saygılıyız ve ona herhangi bir şekilde görevini hatırlatmayı uygun görmüyoruz, sadece şunu haykırmakla yetiniyoruz:

Kahrolsun alçaklar! Kahrolsun ihbarcılar! Kahrolsun hainler! Yaşasın bilinçli Dzabılvar gençliği!”

Bazı insanlar vardır, konuştuklarında herkesi kendilerine kilitlerler, iyi konuşmacılardandır ve konuşmak onlar için ufaklık zamanlarından gelme bir ihtiyaçtır. Peki bu insanlar konuşmaktan başka bir işle meşgul olmayı istemez ve sevmezlerse ne yapar? Görünen o ki Yoldaş Pançuni buna bir çare bulmuş; devrimci olmak. Sorun şu ki, devrimciliği yorumlayışı epey farklı Pançuni’nin, neticede ortaya pek bir trajikomik durumlar çıkarmaktan başka pek de bir işe yaramaz.

Ermenice yazılmış olmasına rağmen, karakterleriyle sözde sosyalistlere yaptığı iğnelemelerden mütevellit sanırım, Ermenistan’da 1989 yılına kadar yayınlanmamış Yoldaş Pançuni, hem de Yervant Odyan’ın diğer tüm kitapları yayınlandığı halde. Normalde üç bölüm olan öykü de bize sadece iki öykü olarak çevrilmiş. Üçüncü öykü Inger P. Pançuni Darakrutyan Meç (Yoldaş Pançuni Sürgünde) ise çevrilmemiş (niye çevrilmemiş acaba?).

Yervant Odyan, Ermeni Millet Nizamnamesi olarak bilinen Osmanlı’daki ilk anayasa örneğinin hazırlayıcılarından Krikor Odyan’ın yiğeni ve Saray mimarlığına yükselen Boğos Odyan ailesine mensup, gençliğinde ailesinin çevresinde olan çeşit çeşit aydınla sohbet imkanı bulmuş, pek çok öykü, makale ve romanlarıyla Ermenice düzyazısına önemli katkıları olmuş bir yazar. “Yoldaş Pançuni”, İstanbul’da ilk bölümü “Arakelutyun mı i Dzabılvar” (Dzabılvar Misyonu) adıyla 1909 yılında tefrika edilmiş, 1911 yılında ikinci bölümü, 1923 yılında ise son bölümü Bükreşte yayınlanmış. Odyan ise 1926 yılında kanserden dolayı vefat edip Kahire’deki Ermeni mezarlığına defn edilmiş, geriye pek çok eser bırakarak.

Elimizdeki Türkçe basılmış Yoldaş Pançuni de Aleksandr Saruhan’ın çizimlerini yapıp yayınladığı Kahire basımlı kitabın çevirisi. Söz konusu çizimlerin mizahi yönü daha fazla ortaya çıkardığını da eklemeliyim tabi, Pançuni’nin şaşkın, ukala tavırları gayet güzelce karikatür şeklinde çizmiş.

Neticede göndermelerle dolu, yer yer gülümseten bir kitap Yoldaş Pançuni. Sözümü (beni pek bir gülümsettiği çin tercih ettiğim), Yoldaş Pançuni’nin görevlerini merkez komiteye rapor halinde gönderdiği mektupların sonuna yazmayı eksik etmediği, para ile ilgili isteklerinden oluşan bir örnekle bitireyim:

” Mütevazı çalışmalarım hakkında döşendiğiniz övgülere teşekkür ederim. Keşke onun yerine biraz para yollasaydınız. Manevi teşvikler fiziksel ihtiyaçları karşılayamaz; bu teknik bir gerçek.”

Tags: Mizahi roman