Bugün hat sanatı malzemeleri satan bir dükkana gittim ve Rik’a ile ilgili meşk kitapları istedim. Ama sadece benim elimde olan az örnekli kitapları (son fotoğraflardaki yeşil ve kırmızı kitaplar) bildiğini söylediğinde hayal kırıklığına uğradım. Tam o sırada orada bulunan, satıcıdan daha bilgili ve ziyaretçi olan amca devreye girdi (eheh bana da maşallah kızım, aferin bitirmişsin o kitapları diye övdü) ve  Türk Dili ve Edebiyat’ı ile alakalı kitapları karıştırmamı, Rik’a örneklerini orada bulabileceğimi söyleyerek bir ışık yaktı kafamda. Ben de direkt kitapçıya gittim ve Rik’a örnekli Edebiyat veya Gramer kitabı aradığımı söyledim. İnkar etti, yok böyle bir kitap diyerek bir kaç örnek de gösterdi ama ben yılmadım. Evvelce Osmanlıca Rehberi isimli bir  serinin birinci cildi vardı elimde ve bir iki örnekli Rik’a yazısı da vardı. Hemen o seriyi araştırdım ve dördüncü cildinde istemediğim kadar çok Rik’a örnekleri buldum. Pek sevindim, hatta kitapçıya nispet yapmaya da kalkıştım ama çok meşguldü, görmedi beni.

Neticede, tavsiye edeceğim kitap şu (11 lira):

İşin güzel başka bir tarafı, tüm örneklerin latin alfabesi ile yazılmış hallerinin de mevcut olması. Böylece çözemediğimiz yerleri de çözebiliriz hem:

Diğer bahsettiğim iki kitaptan biri, Halim Özyazıcı’nın meşk kitabı, içinde Divani harflerin de örnekleri var:

Bunda da Rık’a harfleri ve bir kaç hadis, başka hat örnekleri var. Güzel bir kitap ama Rık’acılar için yeterli değil maalesef:

Rik’a hattının harflerini bir yıl sonunda bitirebildim! Darısı Sülüs hattımın başına :)

Bu arada fotoğrafta “Melik, aziz, rahmet sahibi Allah’ın yardımıyla harfler tamamlandı. Tevfik Allah’tandır. Yani başardım diye havaya girme, bu başarının sebebi Allah’ın yardımıdır denmek isteniyor. Hadi hayırlısı.

Bu sana ne ilk ne de son mektubum olacak. Tabi sen bizi takip ettikçe anlamlı olacak bir şey bu. Bugünkü mektubum hat sanatıyla ilgili olacak, eğer ki meraklıysan hoşuna gidecek şeyler gösterebilirim sana. Ama merakın yoksa ne yapsam ilgini çekemem, o yüzden hayalkırıklığı yaşamanı da istemem :)

Öncelikle sıfırdan bir tablo yapabilme aşamasına gelemediğim için göstereceğim şey de buna uygun olacak. Yani kufi hattını tablolayacağız, evet. Ancak sıfırdan bir tablolama olmayacak bu, hazır bir kalıbı güzel bir kağıda (mesela benim örneğimde ebrulu bir kağıt oluyor bu) geçirip onu tablo haline getireceğiz.

Öncelikle gerekli malzemeler:

1- Silgi
2- Kretuar (yuvarlak uçlu)
3- Trilling (en incesi)
4- 0 uçlu samur fırça
5- 0,3 uçlu bir kalem
6- 3 veya 5b kalem
7-8 Eskiz kağıdı ve eskiz kağıdından koparılmış bir parça
9- Kalıbını çıkaracağımız hat örneği
10- İs Mürekkebi
11- Mürekkebe batacağımız için hazır tutulması gereken bir peçete
12- Bant
13- Kirpi oku. (İs mürekkebi dibe çöktüğü
için karıştırmak gerek. İlla kirpi oku lazım değil, başka bir
şeyle de karıştırabilisniz.)
14- Kalemtraş

Fotoğrafını burada çekmemişim ama bir gönye bir de tablolayacağımız kalın bir kağıt gerek. Ben aşağıdaki örneklerde de olduğu gibi ebrulu bir kağıdı tercih ettim. Siz de zevkinize uygun bir şeyi deneyebilirsiniz. Tüm bu hat malzemelerini nereden bulacağım derseniz şurayı öneririm. (eğer hat sanatıyla yanıp tutuşuyor ama bu ürünleri bulamıyorsanız bana mail atabilirsiniz, ilgilenirim ben :)

A3 veya A4 boyutlarındaki eskiz kağıdımızı hat örneğimize göre ölçüyoruz. Benimkisi büyük olduğu için, rahat çalışmama engel olacak diye biraz kırpıyorum:

Kopyasını çıkarırken elim kayar diye bantlamayı ihmal etmiyor ve başlıyorum çizmeye:

Kopyalı eskiz kağıdımı tablolamak istediğim sayfaya yine bant yardımıyla tutturuyorum:

Peki alt kağıda nasıl geçireceğim bu kopyayı? Bunun için daha evvel kesmiş olduğum ufak bir parça eskiz kağıdını 3 veya 5b ile iyice karalıyorum:

Karaladığım bu eskiz kağıdını, karalı kısmı alta gelecek şekilde kopyalı eskiz kağıdı ile tablolanacak kağıdın arasına yerleştiriyorum ve sonrasında çizili kısımların üstünden 0,3 uçlu kalemle iyice bastırarak geçiyorum:

Sonuç şöyle bir şey oluyor (kağıda yamuk geçirmemişim, fotoğraflaması yamuk :p)

Şimdi bu çizili yerlerin üzerinden cetvel ve trilling (içini is mürekkebi doldurarak) yardımıyla yeniden geçmem lazım. Önce is mürekkebini karıştırıyorum:

Trillingi doldurmam lazım,

Samur fırça yardımıyla trillingi dolduruyorum:

Gönye yardımıyla trilling ile çizeceğim şimdi. Burada dikkat edilmesi gereken şey, gönyenin ince kısmı değil, kalın kısmının kağıda değmesidir. Yoksa mürekkep yayılıyor:

Ve başlıyorum (sabırlı olmak gerek, en güzel sabah vakitleri bu iş için)

Trilling ile işimi bitirmeye yakın şöyle bir şey oluyor:

Çıkardığımız kalıbın çevresini is mürekkebiyle çizdim. Şimdi de içini doldurmak gerek. Burada da devreye fırçamız giriyor, itina ile doldurmaya başlıyoruz:

Dolduruyorum ama o da ne! Bir sürü hata! :(

Hemen yuvarlak uçlu kretuar  yardımıyla hatalarımı kazımam gerek!

Kazıdıktan sonraki hali şöyle oluyor. Ama hala düzeltmem gereken çok kusuru var (hocam beğenmeyecek kesinlikle ):

Tabi bu tam bitmiş hali değil, daha kenarının altınlanması gerek, hoca belki de hiç beğenmeyeceği için (ama sonuçta benim de ilk denemem bu) hiç altın cetvel çekmeyebilirim de. :(

]]> http://beneaththeground.org/2010/02/05/kufi-hat-denemesi/feed/ 4 http://beneaththeground.org/2009/10/25/hat-derslerim/ http://beneaththeground.org/2009/10/25/hat-derslerim/#comments Sun, 25 Oct 2009 17:14:32 +0000 Ayna-i Marzi http://beneaththeground.org/?p=1249 Bundan sonra derslerimi burada paylaşacağım, kafam estikçe, kendimden memnun oldukça tabi :)

Bir kaç haftadır epey iyiyim hat dersimde, en fazla iki gösterişte geçiyorum. Ama ne kadar sürer bu durum bilemeyeceğim, her an kötü dersler çıkarabilirim. İlk gösteceğim fotoğraf, dört tane geçmiş olduğum dersten olacak. Yukarıdan aşağıya, ilk iki sıra sin bağlamaları, üçüncü sıra sad bağlamalarından oluşuyor. Bu üç satırı sülüs hattı ile yazmıştım, son satırsa rika hattı ile yazdığım bir be bağlaması:

Bu hafta geçmiş olduğum iki ders, sülüs hattı ile sad bağlamalarının son kısmı ve rika hattı ile cim bağlamaları:

Vee, utanç kaynağımı da paylaşıyorum sizlerle zombiseverler, bakın ne kadar dürüst bir insanım :p
İlk ve korkunç dersim (aman Allah’ım ne yapmışım öyle!), Çınarcık’ta buldum bu yaz:

İlk defa İkinci Beyazıt tarafından inşaa edilen Ulu cami Timur ve Karaman saldırısından sonra yeniden elden geçirilmiş, 1855 yılında depremde ise yıkılmaya yüz tutmuş ve yazıları dahil her şey elden geçirilmiş (yeni yazılar da bu yıllar da eklenmiştir, Şefik Bey’in dîvanî hat ile yazmış olduğu tablo ve sülüs örnekleri gibi). Mimari yönüyle ilgili daha detaylı bilgiler için bu ve buraya bakabilirsiniz, esas konumuz olan hat tablolarına geçelim biz. Unutmadan, Bursa’ya yolunuz düşerse, dini inancınız olsun olmasın bu camiyi muhakkak bir görmenizi isterim. Zira son dönemin önemli hattatlarının yazılarını, tablolarını böylesine tarihi bir yapıda görmek çok çok başkaymış.

Celî hattın ilk örnekleri Ulu Cami’de yer alır, bu yazı da celî sülüs ile Şefik Bey tarafından 1863 yılında yazılmış. Caminin kuzey kısmında kalıyor (yazıların anlamlarını merak edenler bana çekinmeden mail atabilir, detaylıca anlatırım).

Burada hem kûfî hem de celî sülüs örneklerini görüyoruz. Kûfî yazı türü köşeli olduğu için cami ve yapı şekilleri verilebiliyordu, fotoğrafın üst kısmında da bunun örneği var. Orta kısımda sülüs ile yazılmış bir hadis, en altta ise yine kûfî hat ile yazılmış bir tablo var.

Ulu Cami kadar ünlü bir şey varsa o da müsenna (1) diye tabir edilen yazılardır. Burada da celî sülüs ile müsenna olarak Yâ Hû yazmakta.

Yine celî sülüs ile 1863 yılında yazılmış bir tablo. Gördüğünüz gibi günümüzde hala güzel bir ışıklandırma yapılmamış, tavandan sarkan garabet kablolarla bu kadar özenilerek yapılmış tablolara gölge düşürülmüş (ampulleri çekmemek için epey uğraştım ama tam da önünde olduğu için beceremedim).

Sülüs ile yazılmış bir tablo, özellikle istifi ve tezhibiyle en beğendiklerim arasında (1863 tarihli yine).

Yine müsenna olarak yazılmış bir eser, ancak bu sefer sülüs hattı ile değil, daha çok İran’lıların tercih ettiği ta’lik ile yazılmış.

İlginç bir tablo, ama çözemedim inanın (Sülüs ile yazılmış). Bu kadar cim harfinin kullanıldığı bir kelime nasıl olabilir bulamadım ben. Hocama ders başladığında göstereceğim bunu :)

1814 yılında ta’lik ile yazılmış bir tablo, boyutu diğerlerinin yanında epey ufak kalıyor. Zaten hattat da kendisine fakir ismini vermiş, mütevazi bir hattatmış anlaşılan :)

Celî ta’lik ile yazılmış ihtişamlı bir tablo yine.

İlginç yazılardan biri daha. Burada nas suresi yazılmış, suredeki her ayetin sonu sinle bitiyor. Örneğimizde de ayetin kendisi kufî ile yazılmış ama son harf olan sin sülüs ile yazılmış. Dişli yuvarlakımsı şekiller sin harfi oluyor :)

Yukarıdaki tekniğin uygulandığı bir yazı daha, fakat farkı var; yukarıda nas suresi, burada ise şems suresi yazmakta. Ayetlerin başındaki vavlar büyük harf ve sülüs ile yazılmış, ayetin kalanı ise kufî ile yazılmış.

Tartışmasız Ulu Cami’deki en güzel tablo! Şefik Bey tarafından 1859 yılında dîvânî hat ile kayık formunda yazılmış (ne yazdığını söylemeyeceğım burada, evet). Hat köşesini takip edenler daha evvelki yazılarda bu tablodan bahsettiğimi hatırlayacaktır :)

Celî sülüs ile yazılmış kocaman bir tuğra ile bir hadis yazılmış.

Sülüs ile yazılmış bir besmele tablosu, süslemeleri güzelmiş. Fotoğraf biraz bulanık çıkmış imzayı okuyamadım bu yüzden.

Vav harfini çok severim, mütevaziliği simgeliyor benim için. Ulu Cami’de bu güzel harf vurgulanmış hep. Yukarıdaki örnekte iç içe geçmiş vavlar celî sülüs ile yazılmış, yine ayetin kalanı kufî hat ile yazılmış. Alttakinde ise sadece vav yazılmış.

Mihraptaki yazılar da kufî ve sülüs ile yazılmış

Mermerlerde de sıkça talik ile yazılmış yazılar bulunmakta.

Yine müsenna şeklinde sülüs ile yazılmış bir tablo. 1859 yılında Abdülfettah Efendi tarafından yazılmış. 1927′de yürürlüğe giren, ‘Resmi bina olarak kullanılan yerlerde Osmanlı saltanatını öven yazı ve levhaların kaldırılmasını’ isteyen yasadan Ulu cami’deki tablolar da etkilenmiş. Mesela bu tablonun alt kısmındaki Abdülmecid Han yazısı boya ile kapatılmış, sonrasında ise aslına uygun olarak yeniden yazılmış.

Şefik Bey tarafından 1859 yılında yazılmış bir sülüs tablosu.

Abdülfettah Efendi tarafından 1861 yılında celî ta’lik ile yazılmış bir tablo. Simetrisi çok güzelmiş bu tablonun :)

Fıskiyenin üstü eskiden açıkmış, içi yağmur dolarmış. Sonraları kubbe kısmı cam ile kapatılmış. Şakıyan su sesi ayrı birgüzellik katmış zaten camiye.

Müsenna usulü ile yazılmış, Allah’ın 99 isminden bir kaçının bulunduğu sütunlar:

Müsenna usulüyle yazılmış vavların en güzellerinden biri. Vav’ın sülüs hattındaki iki yazılışı da burada iç içe geçirilerek yazılmış.

(1) Aynalı hat diye de kullanılır. Harflerin karşılıklı, iç içe geçirilerek yazılmasıyla olur.

1Mayıs Beyannamesi (Osmanlıca 1 Mayıs arşivleri için şu linkten Kitabı Aç’ı seçerek bir göz gezdirebilirsiniz.)

Merhaba sevgili Hat Sanatı’nı severler! (Ne, yok mu öyle kimseler, “hayal kuruyorsun” mu dediniz? Böyle bir söz duymamış olayım, cıss).

Rık’a ile ilgili yazıma başlamadan evvel Hat Koleksiyonu için Sabancı Müzesini tebrik etmek istiyorum, cidden çok güzel hazırlamışlar. Müzenin köşk kısmında yayınlanan koleksiyonda sadece tablolar yok; El yazmaları, fermanlar, çeşitli hat malzemeleri (divit, kalemtraş, kamış) ve kasideler de göz kamaştırıyor. Açıkçası hala aklımda koleksiyon, fırsatınız varsa muhakkak bir gidin derim. Hem şu aralar Batıya Yolculuk adında bir resim sergisi de var, resim üstatlarımızın tabloları toplanmış bu sergide (detaylar şurada).
Dîvanî, Sülüs, Nesih, tüm bu hat türleri el ne kadar alışırsa alışsın hızlı yazılmazlar, işte Rık’a da bu ihtiyaçtan doğmuş bir yazı türü. Geçen ay incelemiş olduğum Dîvanî yazısındaki harflerin daha ufak, sade ve biraz daha düzleşmiş hali diyebiliriz Rık’a için. Dîvan-ı Hûmâyûn’da doğmuş olsa da Ferman ve Beratler bu yazı türüyle yazılmamış, daha çok günlük yazışmalar, postalar için kullanılmış. Hızlı yazılan bir hat çeşidi olması sebebiyle de zaman içerisinde Bâb-ı Âli’de yaygınlaşmış Rık’a.

“Rık’a öz Türk Yazısıdır. İş yazılarının da en kolayı, en çabuk yazılanıdır. Nesih ve Dîvânî gibi Rık’anın da iş zoruyla, kolaylık ve çabukluk için aranıp bulunduğunda hiç şüphe yoktur. Tarihçiler, Sülüs, Nesih, Nestâ’lîk ve Dîvânî’nin doğmasında olduğu gibi Rık’anın doğmasında da tek yaratıcı, tek insan ararlar. Bence dikkat edilecek nokta şudur:

Bütün kamu eserleri gibi sanat eserleri de ilk önce şuursuzluk alanında var olduktan sonra büyük sanatçıların şuurlu eserlerinde kendini bulmuşlardır.”

İsmail Hakkı Baltacıoğlu

Rık’a hattını geliştiren iki isim vardır, Mümtaz Efendi ile İzzet Efendi. Bâb-ı Âli’de memurluk yapan Mümtaz efendi, Rık’a yazısını Dîvânî yazısından ayıracak belli kaideler geliştirir. Harflerdeki yataylık daha düz bir pozisyona gelmiş, daha keskin şekillere bürünmüştür. Galatasaray Sultanisi’nde güzel yazı öğretmenliği yapan İzzet Efendi ise bu yazı türünü sadece iş yazısı değil, bir sanat olarak ele alır ve ona göre yeni kaideler (harflerin uzunlukları, ölçüler) koyar. İç içe geçmiş bir yazı olan Rık’ayı biraz daha ferahlatmıştır ayrıca.

Yine de diğer hat türleri arasında pek adamdan sayılmıyor Rık’a, icazet bile verilmiyor. Aslında biraz daha eski bir yazı türü olsaymış daha çok gelişebilirmiş, ama son dönem hattatları da bu yazıyı geliştirmek için özel bir çaba sarfetmemişler. Neticede bir yıl içerisinde öğrenilebilen, yazımı rahat bir hat türü diyebiliriz Rık’a için.

Biraz da örneklere geçelim :)

20. yüzyıl hattatlarından Halim Özyazıcı’nın meşk kitabından bir örnek. Bu yazı türünü ben de yeni öğrendiğim için tam çözemiyorum :)

Rık’a yazısı ile yazılmış harfler ve be bağlamaları. Alttaki örnekte ne kadar hata çıkarmışım :O

Karagöz gazetesi. Karagöz ile hacivat arasındaki yazı Rık’a ile, diğer genel başlıklar Sülüs ile, normal yazılar ise Nesih ile yazılmış.

Resmin altında Sülüs hattı ile “İngiliz sefiri Ankara’ya giderken” yazıyor.

Yıldız Aile ve salon dergisi. Resmin üstünde Rık’a hattı ile “Her ayın ilk günü neşr olunur, her şeyden bahseder. Aylık resimli aile ve salon mecmuasıdır”, altında ise Nesih hattı ile “Türk güzeli, koyu kirpiklerinin gölgeli ve derin bakışlarındaki masumiyetiyle ayrılır. Şark ufkunun seması gibi yıldızları, kızları da temiz ve berraktır.” yazıyor :)

Başlığı Sülüs ile, geri kalanı ise Rık’a ile yazılmış bir asprin reklamı.

Adresi Rık’a ile yazılmış bir mektup.

(Rık’a ile) Yirminci Asır’da (Sülüs ile) Zeka, 15 günlük fikir gazetesi.

(Sülüs ile) Yeni Kalem. (Rık’a ile) Perşembe günleri neşr olunur, edebî, ictimaî mizah mecmuası. Resmin üst kısmında Nesih ile ”Umum tahrir neticesinde, Türkiye’de 14 milyon nüfus olduğu anlaşılır.” alt kısmında ise,

“-Çok şükür, artık kaç nüfus olduğumuzu öğrendin.

-İçimizde kaç adam olduğunu da anlayabilsek!..” yazıyor.

Yadigar-ı Harb, gazete başlığı Rık’a ile yazılmış.

Binbir buse. Başlık Rık’a ile yazılmış.

Rik’a ile yazılmış başlık; Osmanlı Ziraat ve Ticaret Gazetesi.

Sülüs ile yazılmış başlık, “Resimli Mecmua” (sağ üst köşe). Sağ alt köşede yine Sülüs ile “Sayı 48″, hemen yanında Rık’a ile “Seni özleyeceğiz yar!… Gezerim diyar diyar..”, solda ise “10 kuruştur” yazıyor.

Sinema haftalık mecmuası, Başlık yine Rık’a ile yazılmış.

“Kamışı eskisi gibi sık alamıyordum elime. Başarısızlık korkusu mu yoksa tembellik miydi buna sebep? Belki de bezip sabırsızlanmaya başlamıştım. Bir gün başarabileceğime inandıysam, çıktığım yolu yarı bırakmam yakışmaz bana, yeteneğim olsun, olmasın çalışıp sabırlı olursam başarabilecektim. Evet, inanmalı başarmaya, korkmamalı… Sanırım sonu belirsiz bir yola çıktığında insan, ne kadar ara verirse o kadar soğukluk giriyor. Bir tatil girip, iki hafta bırakınca hat çalışmayı, ister istemez korku karışık bir isteksizlik kapladı içimi. Yarı yolda bırakırsam biliyorum ki çok kızacağım kendime. Bu yüzden ümitsizliğe düşsem de zaman zaman, bir şekilde eski halime dönüp tekrar ümitleniyor ve dönüyorum çalışmaya. Uzun bir müddet bu belirsizlik halindeyken, kendimi zorlayarak sıyrıldım bu halden ve aldım kamışı tekrar elime, ki bu yazıyı yazmaya da böyle karar verdim.”

Girişteki ilk hat örneğini, Japon Hat Sanatçısı Fuad Kouichi Honda’nın, kasım ayında Yıldız sarayında açmış olduğu sergisinden çekmiştim (örnek ayet’el kürsi bu arada). Bu örnekteki hat çeşidi ise, aklam-ı sitteden olan sülüs hattı olup, benim çalışmakta olduğum hat türüdür aynı zamanda, bu yüzden önemi ayrı benim için. =)

Bu ay sizlere bu hat türünü anlatacağım. Öncelikle aklam-ı sitte hakkında kısaca bir bilgi vereyim:

Aklam-ı sitte: Altı yazı manasına gelir. İranlılar tarafından şeş kalem olarak da isimlendirilir. Daha evvel kufi yazısından bahsetmiştim. VIII. Yüzyılın sonlarından itibaren hattatların daha güzeli arama gayesiyle ölçülü şekil almaya başlayan hat, İbn Mukle’nin bu nizam ve ahengi belirli kaidelere bağlamasıyla birlikte “mensup hat” ismini almıştır. XIII. yüzyılda Yakut el-Müstasimi, o zamana kadar düz kesilen kamışın ağzını eğri kesmiş ve bu buluşuyla hat sanatına büyük bir incelik ve zarafet katmış, aklam-ı sitte denilen sülüs, nesih, muhakkak, reyhani, tevki, ve rika hatlarını en geniş şekliyle tespit etmiştir. XV. yüzyılına gelindiğinde Şeyh Hamidullah, aklam-ı sitteyi bir düzenlemeye tabi tutup, kendi sanat zevkini de birleştirerek yeni bir tarz ortaya koymuştur. Bu düzenlemeyle birlikte artık Yakut devri sona ermiş, yerini “Şeyh üslubu” denilen bu tarza bırakmıştır.

Sülüs: Lügat manası üçte bir demektir. Bu adı niçin aldığı hususunda çeşitli görüşler varsa da akla en uygun olanı, harflerinin üçte iki kısmında düzlük, üçte bir kısmında meyil hakim olduğu görüşüdür. Eski kaynaklarda “ümmü’l-hat” olarak isimlendirilen sülüs, aklam-ı sitte içinde sanata en uygun olanıdır. Özellikle camilerde, türbelerde veya tarihi bir çok yerde bu özelliği sebebiyle çok kullanılmıştır. Bir de bu hat çeşidinin bir özelliği istiflemesi, yani harflerin bir araya gelip kelimeyi oluşturmasında hayal gücüne verdiği serbestlik. Aynı zamanda Osmanlı hattatlarından rağbet görmesinin sebebidir bu istiflenebilme özelliği. Aşağıda vereceğim örneklerde bu istifleme kullanılmıştır çok. Yine de bu hat çeşidinin en güzel örneklerindendir diyebilmem imkansız, Hamid Aytaç gibi bir hattatın elinden çıkanların yanında nisbeten sönük kalır; ancak Hamid Aytaç’ın yazmış olduğu hat örneklerini maalesef internette bulamadım. Tuğralarda kullanılan hat çeşidinin de Sülüs olduğunu belirtmeliyim.

Sülüs hattı ile yazılmış bir kaç örnek:

İstiflemesi olsun, boyaması olsun çok hoşuma giden bir örnektir.

Bu sonuncusu ise Sülüs hattındaki harfleri ölçüleri ile gösteren bir örnek. Mesela en üst sağdaki çubuk gibi olan harf elif harfidir ve ölçüsü kamışla uzunlamasına 7 noktadır (buradaki noktalar hat noktaları olup, kamışın büyüklüğüne göre değişir).